Wie vandaag de dag door het idyllische Lathum wandelt, ziet een oase van rust aan de IJssel. Maar tachtig jaar geleden was dit dorp een strategisch brandpunt in de strijd om de vrijheid. De sporen van die bewogen tijd zijn nog steeds zichtbaar voor wie weet waar hij moet kijken.
Midden in het dorp, in de dorpsstraat, vind je twee karakteristieke woningen die een bijzonder geheim herbergen. In de oorlogsjaren vormden zij samen de dorpsschool. Terwijl het gebouw door de bezetter was gevorderd voor de inkwartiering van soldaten, toonden de Lathummers hun onverzettelijkheid. Op de zolder van de school hielden zij verboden radio's verborgen. Onder de neus van de ingekwartierde troepen werd hier stiekem naar Radio Oranje geluisterd om de hoop op bevrijding levend te houden. Pas in de jaren '50 werd dit historische schoolgebouw omgebouwd tot de twee woonhuizen die er nu nog staan.
Een van de meest markante locaties in het dorp is de havezate Huis te Lathum. Vanwege de strategische ligging direct aan de rivier was de hoge traptoren van dit versterkte huis een perfecte uitkijkpost. In april 1945, toen de bevrijders naderden, bliezen terugtrekkende troepen het hoge deel van deze toren op om het zicht van de geallieerden te ontnemen. De littekens van deze verwoesting zijn na een grondige restauratie nog steeds zichtbaar in de opbouw van het huis, dat nu een prachtig privé-Rijksmonument is.
De weg naar de vrijheid liep in 1945 letterlijk via de Lathumse uiterwaarden. Tijdens Operatie Anger staken Canadese troepen hier met amfibievoertuigen de IJssel over.
Tijdens je wandeling door het dorp is de Hervormde Kerk een onmisbaar baken. Deze kerk is onlosmakelijk verbonden met de Nederlandse literatuur: Jan Siebelink beschreef de markante kerktoren in zijn meesterwerk Knielen op een bed violen treffend als de "blauwe klokkentoren". Het is een symbool van de standvastigheid van het dorp door de eeuwen heen.
Zoek de Oude School: Wandel door de dorpsstraat en herken de twee woningen die ooit het centrum van dorpsnieuws en stil verzet waren.
Bewonder de Havezate: Vanaf de openbare weg (Koestraat) heb je een prachtig zicht op Huis te Lathum en de plek waar de historische toren ooit de lucht in stak.
Struin door de Uiterwaarden: Eindig je tocht in de natuur van de Koppenwaard, waar de rust van nu herinnert aan de oversteek van de bevrijders in 1945.